Bijna verhuizen

Wendy:

Wij gaan dus allemaal verhuizen, de hele familie Tok, inclusief onze beveiliger Alexei en ma Tok. 

Els (uiterst links) en Eva hebben het naar hun zin bij Angelique

Het zal hier wel stil worden als we allemaal weg zijn, maar er komen vast nieuwe mensen wonen in het mensenhuis. Misschien wel mensenkuikens, die kunnen ook flink lawaai maken. Maar daar weten wij dan niets meer van, wij wonen dan heel ver weg van deze tuin en het huis. Bij mevrouw Angelique, ja, dat hebt u goed onthouden. Ik heb van ma Tok gehoord dat het daar heel fijn is en als zij iets zegt is het zo. We krijgen daar niet één, niet twee, maar dríe bewakers en nog heel grote ook. 

de 3 grote honden spelen met elkaar bij mevrouw Angelique

Ze hebben grote bekken met scherpe tanden erin. 

Vooral één van hen, hij heet Lupo, is echt mega! Ik heb hem even gezien op een filmpje dat ma Tok ons toonde van Eva en Els, die daar nu al wonen. 

Ik ben een klein beetje bang voor dat enorme dier, maar ma Tok zegt dat hij heel lief is voor kippen, hij valt alleen aan als er gevaar dreigt. Hij is zo groot en sterk dat hij wel een wolf aankan. Daarom heet hij ook Lupo, dat betekent wolf. De andere twee honden zijn ook flink aan de maat, dus we zijn daar vast héél veilig. 

Het net, dat nu boven de Tok-tuin hangt, gaat ook mee met ons, dat komt boven een grote ren te hangen. Er zijn daar namelijk wel eens roofvogels, die graag een klein kipje lusten. En ik ben de kleinste hier, dus dan zouden ze mij als eerste pakken. 

Brrr, ik moet er niet aan denken! 

mega-hond Lupo, die een wolf kan verslaan

Maar nu zijn we nog hier in de Tok-tuin en we hebben het prima naar onze zin. 

Het kleine rood-witte poesje Geertje kwam ook weer eens bij ons kijken. Zij is een beetje bang voor ons, maar ze kan het toch niet laten om nu en dan even te komen buurten. Ze gaat dan ook altijd in de grote schuur, waar ze graag ligt te slapen. 

Ik weet niet of zij, net als Alexei, ook weer zelf naar boven kan, meestal komt ma Tok haar weer ophalen. Geertje maakt daar een spelletje van, ze loopt snel de trap in de schuur op naar de zolder, waar ze zich verstopt. Ma Tok roept haar een tijdje, maar als het te lang duurt gaat ze weer naar boven naar haar eigen huis. En dan begint Geertje weer te mauwen in de tuin. 

Youri (boven) en Geertje samen aan de maaltijd

Als dit spelletje te lang duurt laat ma Tok haar een tijdje zitten mauwen, als ze dan naar beneden komt gaat Geertje snel mee naar binnen en naar boven. Vooral als het haar etenstijd is duurt het spelletje meestal maar kort. Youri, de kleine zwarte kater, komt eigenlijk nooit in onze tuin. We zien hem wel eens lopen op de rand van het terras, maar hij prefereert de daken boven de tuin. Zo heeft iedereen zijn voorkeuren. 

Wij genieten nog even van deze fijne tuin en dan gaan we verhuizen, op naar nieuwe avonturen!

de 3 grote nieuwe bewakers van de familie Tok

Ma Tok: met dank aan mevrouw Angelique voor de foto's.

De tsaar gerustgesteld

Zaza:

Ma Tok heeft ons uitgelegd waarom de legkippen zijn verhuisd.

Yneke, Yolanthe en Zaza bij aankomst in de Tok-tuin

De tsaar begreep er niets van, maar ik wel. Ik begreep ook dat wij, de rest van de familie Tok, over niet al te lange tijd ook gaan verhuizen. 

Waar we naartoe gaan? 

Naar mevrouw Angelique. 

Als ik héél diep nadenk herinner ik me dat ik daar met een paar zusjes even heb gewoond, dat was voordat pa en ma Tok mij kwamen ophalen. Yolanthe en Yneke waren er toen ook bij. Zij zijn helaas al overleden. En ik hoorde dat er nog steeds één zusje van mij daar woont. 

Zaza en haar zusjes bij mevrouw Angelique
in een vervoershokje

Zouden wij elkaar nog kennen na al die jaren? 

De tsaar is bij mevrouw Angelique uit zijn ei gekropen en hij is daar ook een poosje gebleven, totdat ma Tok hem had uitgekozen als de leukste van de daar wonende haantjes. Omdat hij ma Tok niet helemaal had begrepen ging ik naar hem toe. Ik vertelde dat wij terug zouden gaan naar zijn uitkom-plek, bij die lieve mevrouw Angelique. Daar kikkerde hij wat van op, hij moest toegeven dat hij niet goed had geluisterd omdat hij zo overstuur was geweest door het vertrek van zijn hennen, die hij niet had kunnen beschermen tegen hun verhuizing. 

Terug naar mevrouw Angelique? 

Dat was beter dan hij had durven hopen.

de tsaar is bezorgd over zijn toekomst met andere hanen

En Els en Eva waren daar nu dus ook? "Ja," kakelde ik, "die lopen al lekker tussen de andere kippen en hanen die daar wonen." 

"Maar als daar ook andere hanen wonen, zouden Eva en Els mij dan nog wel herkennen? En zouden die anderen dan geen ruzie gaan maken met mij, omdat ik de eerste rechten had op de twee meiden?" vroeg hij. 

Tja, dat wist ik natuurlijk niet, maar ik kakelde dat het allemaal wel goed zou komen. "Ik denk dat wij eerst even apart komen te zitten en dat we later geïntroduceerd worden bij de daar al wonende kippen en hanen, zo slim is mevrouw

Zaza is verbaasd dat er huizen zonder tuin bestaan

Angelique wel," kakelde ik en dat stelde hem een beetje gerust. Hij ging snel wat eten, want hij kreeg plotseling trek, terwijl hij al dagen nauwelijks gesnaveld had van de zenuwen. 

Ik was blij dat ik hem had kunnen helpen en ik ging aan ma Tok vragen wanneer wij zouden vertrekken. 

Ze vertelde me dat zij weer een nieuw onderdeel voor één van haar poten zou krijgen en dat ze ons vlak daarvoor weg ging brengen, over een paar weken. Dus we hebben nog een paar weken om te genieten van deze fijne tuin en de verzorging door ma Tok. 

Ze vertelde ons ook dat zij ging verhuizen en dat wij niet mee konden naar haar nieuwe huis omdat daar geen tuin was. 

"Geen tuin?" vroeg ik verbaasd.

ma Tok woont boven, bij het dakterras

"Zijn er dan huizen zonder tuin?" "Jazeker," antwoordde ma Tok, "die zijn er genoeg, misschien nog wel meer dan met tuin." Ik rolde bijna om van dat antwoord. Ma Tok legde uit dat er een heleboel huizen bestaan die bovenop elkaar zijn gebouwd, een beetje net zoals haar woning bovenop de benedenverdieping ligt. 

Toen begon ik het te begrijpen. Zij gaat dus ook in zo'n huis wonen waar mensen onder haar wonen en daarom kunnen wij niet mee. 

Ik ben blij dat zij voor ons een goede plek heeft gevonden en dat mevrouw Angelique voor ons wil zorgen.

Ma Tok: met dank aan mevrouw Angelique voor de video en een deel van de foto's.

Verhuizing van de legkippen

Tsaar Nikolaas:

kattenmanden voor het vervoer van de legkippen

Wat er nu is gebeurd, ik kan het nog niet bevatten.

Ma Tok kwam gisterenmorgen de tuin in, best een beetje laat, maar daar wil ik het nu niet over hebben. Ze deed de deur van ons Tok-huis open en meteen weer dicht. Zij was wel binnengekomen, maar niemand van ons kon naar buiten, omdat die deur weer dicht zat. Ze had ook een grote doos meegenomen ons huis in en ze begon met het pakken van Duna, die ze in de doos stopte. Wat ging er nu gebeuren? Zou Duna naar de dokter moeten? Ze was niet ziek, dus dat leek niet erg waarschijnlijk. Toen ook Donna in de doos was verdwenen begon Dana zenuwachtig te worden, ze

De 3 D's, nog niets vermoedend in het Tok-huis

rende keihard langs ma Tok en tegen de deur aan, die openvloog. En Dana vloog ook, naar buiten welteverstaan. 

Ma Tok zuchtte en liet ons naar buiten. Daar ging ze naar Soestdijk, waar de bruine legkippen zaten opgesloten in hun nachthok. 

Ik zag dat er vier kattenmanden klaarstonden en voordat ik doorhad wat er gebeurde zaten Eva en Els samen in de grootste van de manden. Eden, Emma en Erin verdwenen elk in een aparte mand. En toen ging ma Tok Dana vangen. Dat was geen gemakkelijk klusje, want de grote witte hen had allang door dat zij het doelwit was en

Eva en Els bij mevrouw Angelique in een voorlopig rennetje

rende telkens weg als ma Tok bij haar in de buurt kwam. Toen de laatste ook nog met een vangnet begon te zwaaien was het helemaal duidelijk dat Dana ook in de doos zou moeten. En daar had zij helemaal geen zin in. Ze rende heen en weer, tot ze zo dom was om Soestdijk binnen te gaan. Ma Tok deed snel de beide deuren dicht en ging bij de uitgang staan, waar Dana het dichtst bij was. Enfin, het duurde nog een paar minuten, maar toen zat Dana toch in het net en even later in de doos bij haar zussen. 

Ma Tok strooide nog wat extra wormpjes voor ons, maar die smaakten niet zo lekker als anders. Ze ging de doos en de kattenmanden naar binnen

Dana, Donna en Duna, Eden, Erin en Emma
bij mevrouw Marieke

brengen, het mensenhuis in. 

En dat was het laatste wat wij van de legkippen hebben gezien. 

Waar zouden ze naar toe gaan? 

Toen ma Tok heel veel later weer de tuin in kwam vertelde ze dat de meiden een heel mooie plek hadden gekregen, Eva en Els bij mevrouw Angelique en de anderen bij mevrouw Marieke, een vriendin van de eerste. Ze liet ons ook foto's zien van hun nieuwe woonplaats, dat zag er niet verkeerd uit, dat moet ik toegeven, maar ik begreep nog steeds niet waarom ze niet meer in de Tok-tuin konden blijven wonen. Dat ging ma Tok aan ons uitleggen, maar ik begreep er niets van. 

Ik heb nu nog maar zes hennetjes over. 

Goed, ik word ook een dagje ouder, dus dat vind ik niet echt een ramp, maar zouden wij over een poosje ook weg moeten uit onze fijne tuin? 

Als u het weet mag u het zeggen.

Les over de lente

Wiske:

Zo, nu kunnen we eindelijk echt beginnen met de lessen voor de legkippen.

alle legkippen bij elkaar

Het is hard nodig, want die meiden weten werkelijk van niets. 

Ze hebben nog nooit gehoord van de verschillende seizoenen en de gevoelens die die meebrengen. 

Wat broeden is weten ze ook niet en van kuikens hebben ze ook al geen verstand. 

Dat laatste vooral vind ik erg raar, ze zijn notabene zelf kuikens geweest! 

Nu moet ik toegeven dat ik ook niet veel meer weet uit de tijd dat ikzelf een kuiken was, maar dat terzijde. 

Toen ik aan Duna vroeg of er geen kuikens waren geweest in de legschuur keek ze me verbaasd aan. "Nee, er waren alleen jonge volwassen hennen die eieren konden leggen. Kuikens zijn toch heel klein? En kunnen ze dan wel eieren leggen?" vroeg ze. 

Het was nog erger dan ik dacht. 

"Weet je dan niet meer dat je zelf een kuiken was?" vroeg ik. 

kuikens onder warmtelampen

Het bleek dat ze daar geen actieve herinnering meer aan had, alleen een vaag idee van onder een warme lamp zitten met een heleboel soortgenootjes. 

Ze had dus ook geen moederkloek gehad om voor haar te zorgen. 

Dat maakte mij een beetje droevig, het is juist zo geweldig om warmte bij je mama te zoeken in plaats van onder zo'n warmtelamp of -plaat. Nee, dan is het in de Tok-tuin toch veel beter geregeld, hier hebben

Odette met haar kuikens in 2017

alle kuikens kloekliefde gekend. 

Ik kreeg steeds meer medelijden met de legkippen. 

Toen ik met de eerste les begon waren alle kippen aanwezig, zelfs de tsaar zat erbij. Hij luisterde vol aandacht naar mijn verhaal en stelde zelfs nu en dan een vraag. Toen de anderen zagen dat hij dat deed gingen ze het ook doen. Daardoor liep mijn hele verhaal in het honderd, maar ik begreep wel dat die vragen nodig waren, vooral voor de legkippen. Zonder antwoorden zouden ze niets van mijn les begrijpen. Dus ik bleef geduldig en gaf telkens antwoord. Na de eerste les ging iedereen lekker haar (in het geval van de tsaar: zijn) gang. 

Ma Tok had behoorlijk wat meelwormpjes gestrooid en de vorige dag had Donna de

Donna neemt een slokje water
nadat ze de wormenton heeft omgegooid

wormenton, die op het dak van Soestdijk stond, omgegooid, zodat er daar ook nog een paar lagen. Ze ging daarna snel wat water drinken, zodat ma Tok niet zou weten dat zij de schuldige was.

Ma Tok heeft de meeste eruit gevallen wormen opgeschept en terug in de ton gedaan, maar er lagen er nog heel wat, hahaha. 

Goeie actie van Donna. 

Dat mag ze vaker doen, maar dan liever op de grond, dat snavelt makkelijker. 

Nu ga ik even nadenken over mijn volgende les, als je zo'n les goed wil doen moet je je voorbereiden. Ik ben benieuwd of iedereen er morgen weer bij zal zijn.

Weer thuis

Dana:

Ma Tok is terug! Ik ben heel blij en de anderen ook. 

tante Tok en haar neefje

Het is niet zo dat we niet goed verzorgd zijn tijdens haar afwezigheid, nee, aan die verzorging ontbrak niets. 

Wij hebben als familie dan ook besloten om mevrouw Laura tot tante Tok te bevorderen. Ze gaf ons ruim voldoende meelwormen elke dag, ze bracht zelfs haar kleine neefje een keer mee om haar daarbij te assisteren. Wat een mooi mensenkuiken is dat, hij gaf ons echt handenvol lekkers. Hij vond ons heel interessant en wij hem ook. Hij was helemaal niet bang voor de tsaar, dus ik vond hem echt dapper, de meeste kleintjes hebben wel ontzag voor hem als hij gaat

de 5 E's zijn niet meer uit elkaar te houden

kraaien. Hij niet, hij vond het alleen maar leuk! 

De bruine legkippen, de vijf E's zal ik maar kakelen, leggen hun ei tegenwoordig in het Loo, waar één van hen elke nacht gaat slapen. 

Wie dat is? Dat weet ik niet, ze lijken zoveel op elkaar nu ze allemaal dik in de veren zitten dat ik ze soms niet uit elkaar kan houden. Als ik er één zie lopen roep ik gewoon: "Hé, E!" en dan kijkt ze wel om. Dat is makkelijk, nu hoef ik lekker niet heel goed te kijken welke E het is. 

Ma Tok vertelde ons dat zij in dat verre land een paar keer op bezoek is geweest bij een mevrouw die ook kippen heeft. Die kippen hadden

de kippen van mevrouw Ava in Tasmanië

last van bloedluis, brrr, ik ben blij dat zij zo ver weg wonen, ik moet er niet aan denken dat wij dat hier ook zouden krijgen. Hoewel ma Tok daar wel raad op weet, een paar keer dat heel dure spul door ons drinkwater en ze verdwijnen als sneeuw voor de zon. 

De mevrouw daar heeft het kippenhok heel vaak schoongemaakt en ingepoederd met spul waar de luizen niet van houden. De kippen kregen ook steeds een poederbad. Toen ma Tok weer naar huis ging waren de luizen nog niet weg, maar het waren er wel veel minder geworden.

het dure medicijn tegen bloedluis

Ma Tok gaat volgend jaar een flesje van het dure medicijn voor die kippen daar meenemen, dan is de plaag zo over, dat is wel zo fijn voor die kippen. 

Ma Tok heeft een heel andere kleur gekregen, ik herkende haar bijna niet. Ze is veel donkerder, dat komt door de zon in dat verre land, die heeft elke dag geschenen en ma Tok ging ook elke dag buiten zitten. Haar haar is juist lichter geworden, door dezelfde zon. 

Begrijpt u dat? 

Ik niet. 

juffrouw Wiske

Mensen zijn rare wezens, heel anders dan kippen. 

Wij verkleuren niet door de zon; niet dat die veel heeft geschenen de laatste tijd, wat was het een donkere boel hier. 

Gelukkig is de winter al aardig opgeschoten, de dagen worden alweer langer en het zal binnenkort ook wel wat warmer worden. 

Dan kan Wiske eindelijk beginnen aan haar lessen over de lente, haar favoriete tijd van het jaar. 

Volgens haar worden alle kippen dan broeds, wat dat precies is moet ze ook maar eens goed uitleggen, want daar begrijp ik helemaal niets van.

Ik ben benieuwd wat zij allemaal te vertellen heeft.

School (2)

Zaza:

Weet u het nog, dat de leghennen samen met Wiske een schooltje hadden opgericht?

de leerlingen op weg naar school

Wij, de andere kippen, mochten daar ook bij zijn. Ik was nieuwsgierig en ging dus in het groepje leerlingen zitten om naar Wiske te luisteren. Het was eerst best interessant wat ze te zeggen had, maar na een poosje begon ik me te vervelen. Eigenlijk wist ik alles al wel zo'n beetje en dat is niet zo vreemd, want ik woon hier ook alweer heel wat jaartjes. Dus ging ik iets bedenken om het wat interessanter te maken. Ik dacht even na en toen stelde ik een vraag. "Wiske, wat moeten we doen nu er sneeuw is gekomen en het buiten heel koud is?" 

Wiske keek me aan en kakelde dat

Pippa, het kipje, dat altijd wilde broeden

ze daar straks wel aan toe zou komen, ze was nu pas bij de lente en die wilde ze eerst afhandelen. Natuurlijk was ik het daar niet mee eens. "Kun je niet beter bij de winter beginnen? Want die is er nu en als je alle seizoenen afgaat is de winter voorbij voordat je er aan toe bent." Wiske kakelde dat zij wel bepaalde wat ze als eerste wilde behandelen en dat was de lente, de mooiste tijd van het jaar volgens haar. "Dan wordt het langzaam warmer, er gaat van alles groeien en bloeien en we worden broeds," kakelde ze. 

De legkippen hadden daar nog nooit van gehoord en ze vroegen nieuwsgierig wat dat was, broeds.

het broedresultaat van Desiree in 2016

Wiske ging het uitgebreid uitleggen, maar ik zag dat de bruine en witte meiden er niets van snapten. 

"Wiske," kakelde ik weer, "ik denk echt dat je je moet aanpassen aan de seizoenen zoals ze er nu zijn, als je nu vertelt over de winter kun je in de lente over de lente vertellen en in de zomer over de zomer." Wiske keek me boos aan, maar ik kreeg bijval van de grote Xena, die kakelde dat mijn idee eigenlijk best goed was. Quinoa sloot zich erbij aan en ook Lisa kakelde dat zij op dit moment de winter veel interessanter vond dan de lente. Toen Dana kakelde dat zij nu graag wat wilde leren over wat haar te wachten stond in de nabije

Wiske is erg boos

toekomst en niet pas over een paar maanden keek Wiske zo boos dat we er bang van werden. Wat kan die meid kwaad kijken zeg! 

Het werd een gekakel van jewelste in de tuin en Wiske werd steeds bozer. 

Ze kakelde een paar keer heel hard: "Orde!!" maar ook dat hielp niets. 

De tsaar, die van een afstandje had staan luisteren, kwam naar ons toe en stelde voor om een stemming te houden. Daar voelde Wiske niets voor, maar toen iedereen "Ja!" kakelde moest ze wel toegeven. Natuurlijk stemde iedereen voor mijn idee en zo moest Wiske haar lesprogramma aanpassen. "Dan gaan we morgen verder, want de winter heb ik nog niet voorbereid," kakelde ze met een verongelijkt gezicht. 

Toen iedereen was gaan doen wat we altijd doen, namelijk scharrelen in de tuin, kwam ze met een gezicht als een donderwolk naar mij toe. 

Wiske gaat het goedmaken met Zaza

"Moest dat nou zo nodig, de rust in de klas verstoren?" kakelde ze boos. 

Ik kakelde dat we er toch veel meer aan zouden hebben als het onderwijs aansloot op de werkelijkheid van nu. 

Ik zag dat ze het eigenlijk wel met mij eens was, maar ze wilde nog niet helemaal toegeven dat ze het niet zo handig had aangepakt. 

"Jij ook altijd met je gestook!" kakelde ze, maar toen ik haar even later tegenkwam bekende ze dat ze het toch wel met mij eens was, maar had ik dat niet even na de les met haar kunnen bespreken? 

En daar had zij dan weer gelijk in.

ma Tok: 

En nu moet u het een hele poos zonder de verhaaltjes van de familie Tok doen, want ik ga op reis en iemand anders komt in het mensenhuis wonen om voor de kippen en de katten te zorgen. Als ik terug ben zullen de kippen ongetwijfeld weer over hun belevenissen in de Tok-tuin vertellen.

School (1)

Donna en Duna:

U ziet ons hier heerlijk pikken van groene blaadjes, die ma Tok voor ons heeft rondgestrooid. 

de vitamientjes voor door het drinkwater

Wij zijn daar echt gek op. 

Natuurlijk zijn ze niet zo lekker als de meelwormpjes, die we elke ochtend krijgen, maar ze zijn een waardevolle aanvulling op ons dieet. Nu het zo koud is doet ma Tok elke dag vitamientjes door ons drinkwater, dat hebben we nodig, zegt ze. Wij vinden het best, water is water en of het er nu kleurloos of geel uitziet zal ons een zorg wezen. Quinoa moppert nu en dan dat ze veel liever gewoon water drinkt, ze gaat dan bovenop de ren staan omdat daar regenwater ligt. Maar daar stootte ze toch haar snavel toen het gevroren had. We hoorden haar keihard "Au" roepen toen ze haar snavel diep in het water wilde steken om een slok te nemen. 

Quinoa na het stoten van haar snavel

Tja, je moet natuurlijk wel kijken waar je die insteekt voordat je dat doet. Wij lachten haar uit en toen werd ze boos, ze liep met een verongelijkt gezicht rond tot ze ook de lol inzag van het geheel en met ons begon mee te lachen. "Dat is wel heel hard water!" riep ze. 

Nu is de vorst weer over, wat was het koud, hè? We zijn een beetje jaloers op ma Tok, die binnenkort naar de zomer gaat. Maar zo héél ver vliegen lijkt ons toch niks, dus we wachten maar geduldig tot de zomer hier ook weer komt. 

de legkippen krijgen les

Dat gebeurt elk jaar hebben we ons laten vertellen. Wij hebben nog maar één zomer meegemaakt en dit is onze eerste winter; in de grote kippenschuur was er geen zomer of winter, het was er altijd hetzelfde. Best saai eigenlijk, maar we wisten niet beter of het hoorde zo. 

De vijf bruine legkippen hebben ook nog nooit winter gezien, zij vroegen aan ons of het altijd zo koud was, maar daar hadden wij geen antwoord op, omdat wij het ook nog niet hadden meegemaakt. 

We hebben ze naar Wiske gestuurd, die heeft al zoveel jaren hier in de tuin gewoond, die zou het wel weten. En ja hoor, zij gaf ons, de geredde legkippen, les in de seizoenen, zoals die hier in de tuin voorbijgaan. Best gezellig, zo'n les. Dat bracht ons op het idee om Wiske te vragen ons elke dag wat te leren over het wonen in de tuin. 

Wiske wilde dat wel en zo zijn we een schoolklasje gestart voor leghennen.

Wiske als lerares en directrice

Wiske is de lerares en meteen ook de directrice, want die moet er ook zijn, kakelden de anderen. 

De tsaar vertelde ons dat er vroeger een filosofen-club geweest was in de tuin, maar die was ter ziele gegaan toen de meeste filosofen waren overleden. Er is er nu niet één meer over, dus een school voor leghennen is een prima vervolg daarop. 

De eerste dag kwamen er ook andere hennen luisteren, dat mocht van Wiske, als ze de orde maar niet zouden verstoren, want dan zouden ze worden weggestuurd. 

Ze is best een strenge juffrouw, die Wiske, maar dat is ook wel nodig, want meteen de eerste dag was het al raak. 

Maar daarover vertellen wij u een andere keer.