De familie Tok verliest tien leden in één keer

Geertrui:

De familie Tok heeft een heleboel leden verloren.
Hoe dat komt?
Nee, er is geen aanslag gepleegd en er is ook geen bom ontploft in de tuin, al leek het er wel even op zoals er gepiept en gekraaid werd.

een proef-kraaiend haantje

Pa en Ma Tok hebben alle kuikens, waarvan Ma Tok zeker wist dat het haantjes waren, naar Stolwijk gebracht. Hoogendoorn gaat hen onderbrengen bij mensen, die graag een gezond haantje willen hebben. Totdat dat gelukt is mogen ze in Stolwijk blijven wonen, waar ze het goed hebben. Het werd tijd dat de jongetjes gingen vertrekken, want hun uitlatingen begonnen al meer op echt kraaien te lijken en dat zou dan weer een zeer boze buurvrouw opleveren.
Ma Tok kwam 's morgens vroeg de tuin in met een paar katten-vervoersbakken.

de achterdeur van Pippa's hok

Ze deed heel voorzichtig eerst het hok van de C's open en ze pakte de haantjes er één voor één uit.
Dat zeg ik nu wel zo gemakkelijk, maar het viel nog niet mee.
Wat waren die jongetjes snel! Gelukkig lukte het uiteindelijk toch om ze allemaal in één van de bakken te zetten. Daarna ging ze naar het hokje van Pippa. Omdat Pippa de achter-uitgang van haar hokje had ontdekt waren zij en haar kuikens al uit het hok en dan zijn ze onmogelijk te vangen.
Ma Tok dacht even na en ze kwam op een idee.
Ze strooide meelwormpjes in het openstaande rennetje van

de 3 bakken met de 10 haantjes

Pippa's hok en ja hoor, de kleintjes kwamen er alle vijf op af. Ze liepen genadeloos in de val van Ma Tok, die de haantjes één voor één pakte en in een andere bak stopte. En toen moesten alleen de broedzoontjes van Babette er nog aan geloven.
Ook zij belandden na een poosje gezucht en gesteun van Ma Tok in hun bakje en toen werden die drie bakken met kuikens naar de auto gebracht.
Ik ging snel kijken of Daantje en

Daantje (links) en Dirkje

Dirkje er nog waren. Gelukkig! Die waren de dans ontsprongen. Het zou toch jammer geweest zijn als die twee ondeugden uit mijn blikveld zouden zijn verdwenen, na alle moeite die ik voor hen had gedaan.
"Hé, Geerrt," zei Dirkje, "heb je gesien wat err met onse brroerrtjes is gebeurrd?"
"Se saan ferrdwene," zei Daantje ontdaan. "Ja," zei ik, "dat was te verwachten, haantjes kunnen hier niet blijven, dan wordt het

Babette met haar Eva

weer vechten in de tuin. Maar wat ben ik blij dat jullie er nog zijn, meiden!" "Ja, wijself ook, Geerrtrrui," zeiden de twee kuikens.
Ik keek in het hokje waar de zes C's hadden gewoond. Daar was nu nog maar één kuiken over, dat een beetje beduusd voor zich uit zat te staren. Wat moest zij nu beginnen, helemaal in haar eentje? Ik vroeg Daantje en Dirkje of zij haar niet onder hun hoede wilden nemen, maar zij waren bang dat hun broedmoeder Pippa dat niet goed zou vinden. Tja, hoe moest dat nu opgelost worden? Bij Babette was er ook nog maar één kuiken over, maar dat had haar moeder nog, dat was bij het C'tje niet het geval.
Ik ben benieuwd of Ma Tok daar een plan voor heeft.

Lekker los!

Christina, Carola, Catharina, Cleopatra, Constance en Cecilia:

Ziet u ons hier lopen in de Tok-tuin?
Knap van ons hè?

Odette (rechts) gaat een zandbad nemen

Onze broedmoeder heeft er de brui aan gegeven, ze zei dat wij het verder maar zelf moesten uitzoeken, zij ging lekker zandbadderen.
Wat dat was wisten we niet, maar even later zagen we haar achter in de tuin in het zand met haar vleugels heen en weer fladderen, waarmee ze allemaal zand over zich heen gooide.
Dat was een leuk spelletje!
Wij wilden het ook proberen, maar toen kwam er een grote kip op ons af. Ze vroeg wat wij hier zo alleen deden in haar tuin. "Haar" tuin? Het was toch ook onze tuin? Wij zijn toch ook

Desiree komt naar de C's toe

leden van de familie Tok? Christina, die de brutaalste van ons is, zei dat zomaar tegen die grote hen, die eerst verbaasd en toen een beetje boos naar haar keek. "Wat krijgen we nou?" vroeg ze. "Ik, Desiree, ben hier de oudste in de tuin en ik heb jullie hier nog nooit gezien." "Dan hebt u niet goed gekeken, mevrouw," zei Carola beleefd, "wij zijn hier al een heleboel weken."
De dame keek nog eens goed naar ons en toen viel het graantje: "O, nu zie ik het, jullie

Desiree wil wel gids zijn voor de C's

zijn de kuikens van Odette.
Wat doen jullie hier zo zonder moeder in de tuin? Is dat wel veilig?"
"Natuurlijk wel, het net is toch weer gemaakt," zei Cleopatra eigenwijs.
"Ma Tok heeft ons zelf uit ons hokje gelaten, dus het zal wel goed zijn," zei Cecilia.
"Wij zijn onze tuin aan het verkennen," zei Catharina, "wilt u onze gids zijn?"
Dat wilde Desiree wel en zij liet ons alle belangrijke plekjes van de Tok-tuin zien. Geweldig, wat is de wereld groot!
Constance vroeg aan Desiree of zij ook wel eens een zandbad

alle 6 op een kluitje

nam en waar dat goed voor was. Desiree legde uit dat een zandbad goed is om losse schilfertjes en ook eventuele luizen van je huid en tussen je veren los te maken, om ze daarna makkelijk te kunnen afschudden. En het zou ook helpen tegen de warmte. Handig hoor, zo'n wijze vraagbaak als gids te hebben.
Wij bedankten Desiree hartelijk voor haar rondleiding en haar wijze woorden. De oude hen zei dat we gerust naar haar toe mochten komen als we nog meer vragen hadden, maar nu ging ze even naar een legnest, want er moest een ei worden gelegd.
Wat dat betekende moeten we maar een andere keer vragen, want de dame vertrok op een holletje naar het Tok-huis, waar zij ons nog niet mee naartoe had genomen.
Dat komt vast een volgende keer.
Wij gingen lekker snavelen, er lag een heleboel eten voor ons in de tuin.
Onze eerste keer buiten het hok was ons prima bevallen.
Hoe het 's avonds met ons ging hoort u vast ook nog wel een keer.

LazaRus is weer helemaal terug

LazaRus:

Ziet u het, de bloedkorstjes in mijn kam en lellen?
De andere kant van mijn kop zag er nog veel erger uit, ik heb aan Ma Tok gevraagd om die maar niet op de foto te zetten.

Laza's zoon Anne C als kuiken, net uit het ei

En gelukkig luisterde ze deze keer naar mij. Anders is ze altijd nogal voor de waarheid, hoe vreselijk ook, maar ze wilde mij sparen, zei ze, omdat ik toch al zo droevig was door mijn verlies in het gevecht met Anne C.
U hebt van verschillende kanten het verhaal al gehoord, het enige wat ik nog aan alles, wat al gezegd is, wil toevoegen, is dat ik mijn eigen zoon, die ik me nog heel goed herinner als klein kuikentje, natuurlijk niet keihard kon gaan pikken, dat is één van de redenen dat hij heeft gewonnen.
Verder zwijg ik er maar over.
Ik ga gewoon verder met mijn taak als leider van de familie Tok.
Dat betekent dat ik een nieuwtje ga vertellen over de kuikens van Odette. Die kleintjes zijn inmiddels niet meer zo klein. Ze zijn zó hard gegroeid dat Odette het wel welletjes vond om voor ze te zorgen.

de 6 kuikens van Odette los in de tuin

Er zitten heel wat haantjes tussen haar kinderen en die zijn allemaal nogal eigenzinnig, om het mild uit te drukken.
Dus toen Ma Tok al twee keer een door Odette gelegd eitje in het broedhok vond was het voor haar ook duidelijk: Odette moest weer bij de andere hennen kunnen lopen.
Gelukkig is het net inmiddels weer gemaakt, de tuin is dus weer veilig en Ma Tok zette het hok open waarop Odette met een noodvaart naar buiten vloog om een zandbad te gaan nemen en te kakelen met Nadine, die daar ook net mee bezig was.

1 van de kuikens van Odette

De kuikens gingen één voor één ook het hok uit, de tuin in.

nog een C-kuiken

En ze vonden het geweldig! Ze waren absoluut niet bang voor de volwassenen, ze begonnen meteen te scharrelen, zoals ze dat van Odette hadden geleerd.

Desiree let ook een beetje op de kleintjes

papa Laza houdt de kuikens ook in de gaten

Het was een grappig gezicht, die kleine opdondertjes zo eigenwijs hun gang te zien gaan.
En 's avonds, ging Odette toen weer naar haar kuikens terug in het broedhok? Nee hoor, ze kwam gewoon bij ons in het Tok-huis op de stok zitten en ze liet haar kleintjes aan hun lot over. Niet dat de ukken dat erg vonden, ze gingen netjes naar binnen in hun hokje, waar ze de trap op gingen naar boven, waar ze altijd sliepen met hun broedmoeder. Daar gingen ze met hun zessen tegen elkaar aan liggen slapen. Ma Tok deed hun hokje dicht toen ze onze deur kwam sluiten voor de nacht.

Odette met haar kinderen

Ze prees Odette voor de goede opvoeding van haar kroost.
De volgende dag regende het eerst een poosje, Ma Tok deed het broedhok van de C's pas open toen de zon doorkwam.
Ik dacht dat zij binnenkort wel bij ons in het Tok-huis zouden kunnen slapen, die C's, Wiske met haar kuiken zit nu bovenin het broedhok van Odette. Dat bij ons slapen was tenminste de bedoeling, maar inmiddels is gebleken dat dat niet lukte, zodat Ma Tok ze er snel weer heeft uitgehaald. Ze slapen nu even onder Wiske in het rennetje van haar hokje, maar dat kan zo niet blijven.
Wat daarvoor de oplossing is hoort u in het volgende verhaal.

Meer ruimte

Odette:

Ma Tok had vorig weekend besloten dat mijn kuikens groot genoeg zijn om de trap op en af te kunnen gaan. Ik vond het nog een beetje vroeg, maar ik wilde wel graag een beetje mijn poten strekken, dus aan de ene kant was ik er een beetje bang voor, maar aan de andere kant vond ik het wel fijn.

wie gaat er als eerste naar beneden?

Ma Tok kwam met een trapje aanlopen en dat ging zij in ons hok bevestigen.
Omdat de schroef, waarmee dat trapje hoort te worden vastgemaakt, helemaal door het hout is getrokken, bedacht Ma Tok iets anders om onze trap vast te maken. Zij zette het ding in het trapgat, een klein beetje hoger dan de vloer en aan de onderkant van de trap legde zij een paar stevige stenen, zodat het geheel niet kon verschuiven.
Zo kon er niets meer gebeuren. Nou ja, mijn kuikens zouden natuurlijk naar beneden kunnen rollen, maar daar had Ma Tok ook al rekening mee gehouden.

't is wel diep...

Ze had namelijk op de grond, waar de trap naartoe gaat, een laag zachte bodembedekking gelegd, zodat mijn kleintjes zich geen pijn zouden doen als ze van de trap zouden kukelen.
Ik was benieuwd wie als eerste de sprong in het diepe zou wagen.
Na een poosje op het randje te hebben gebalanceerd ging Christina voorzichtig een paar treetjes naar beneden. "Het is wel diep, hoor," riep ze naar boven en omdat ze daarbij omhoog keek struikelde ze over haar eigen pootjes en toen was ze ineens beneden.
"Wow", riep ze, "wat is het hier groot!" Toen wilden de anderen natuurlijk ook

de uitgebreide ren voor Odette en haar kuikens

gaan kijken, maar ze durfden toch nog niet echt.
Toen ben ik maar naar beneden gegaan, dan zouden ze wel volgen.
Dat dacht ik tenminste.
Maar dat klopte niet.
De vijf nog boven zittende kuikens begonnen een heus piep-concert, waarop Ma Tok boven voor haar raam naar ons kwam kijken, of alles wel goed ging. Toen ze mij beneden zag zitten begreep zij meteen wat er aan de hand was en ze ging weer rustig in haar kamer zitten.
"Odette regelt het wel", hoorde ik haar tegen Pa Tok zeggen.
En dat deed ik.
Ik riep naar de kleintjes dat ze

Odette in de ren
met 1 van de kuikens net onder haar vandaan komend

rustig de trap af konden komen en dat er hier een heleboel voer op de grond lag voor hen.
Toen kwamen ze één voor één de trap af, tenminste, dat was de bedoeling, maar Cleopatra en Constance kwamen tegelijk naar beneden. Ze giechelden toen ze over hun pootjes struikelend vlak naast mij op de vloer landden. Alle kleintjes begonnen heerlijk te rennen nu ze zoveel ruimte hadden gekregen om hun pootjes te strekken.
En ze strekken deden ze!

Het echte probleem kwam 's avonds pas, toen ik boven wilde gaan slapen met de kuikens.

Odette onder de trap met haar kleintjes onder zich

Naar boven de trap op, dat bleek weer iets heel anders dan naar beneden de trap af.
Ik ging op het laatst maar onder de trap liggen en de kleintjes kropen onder mijn vleugels.
Maar Ma Tok was het niet eens met mijn oplossing, zij vond het te koud voor mij.
Ze greep telkens onder mij totdat ze alle kuikens had gepakt en ze zette ze boven in het hok.
Dat gaf weer een gepiep van jewelste, Laza kwam zelfs even kijken wat er aan de hand was.
Ik ging er natuurlijk meteen achteraan.


En zo waren wij allemaal weer fijn boven om lekker warm te kunnen slapen.

Ma Tok: inmiddels heeft ook Pippa met haar kuikens een ren voor haar hokje gekregen, zodat zij ook fijn naar buiten kunnen gaan. Ze maken er dankbaar gebruik van.

Pippa en haar kuikens buiten in de ren

Groei

Odette:

Ze groeien goed, mijn kuikens.
Dat kunt u zien op de foto's.

 Ma Tok kan hen nog steeds niet uit elkaar houden, maar dat is niet erg, ik kan dat natuurlijk wel. Een moeder ziet dat meteen, wie wie is.
En de kleuren van de kleintjes gaan vast nog een heleboel veranderen, zo was Wiske eerst geel met twee kleine zwarte stipjes op haar kopje, terwijl ze als volwassen hen helemaal zwart is.

 Nu zijn ze alweer groter dan op de foto's, de ukkies, ze eten dan ook de oren van mijn kop, of eigenlijk van het hoofd van Ma Tok.
De eerste ton met kuikenvoer begint al aardig leger te worden.
Ik eet ook mee van dat voer, Ma Tok vindt dat dat nodig is, zo kan ik aansterken na mijn broedperiode. Want dat broeden kost veel energie en ik heb juist veel kracht nodig om mijn kuikens op te voeden en warm te houden. Omdat ik een grote snavel heb en ook een grote krop gaat het kuikenvoer er snel doorheen.
Gelukkig heeft Ma Tok gezegd dat zij en Pa Tok binnenkort weer eens bij Hoogendoorn gaan kijken, omdat de ophokplicht nu helemaal voorbij is, zodat alles er helemaal uitziet zoals het bedoeld is.
Ziet u trouwens dat mijn kleintjes al veertjes beginnen te krijgen, aan hun vleugeltjes?

bezoek bij Odette

Ik ben wel blij dat ik weer wat meer contact heb met de buitenwereld en daarmee bedoel ik dan de Tok-tuin.
Broeden is wel een erg stille bezigheid, al heb je dat tijdens het zitten niet eens echt in de gaten.
Alle hennen en hanen komen nu steeds bij mij kijken en een kakeltje maken.
Ze willen natuurlijk ook mijn kuikens zien, dat begrijp ik best. En ik vind het erg leuk om ze aan iedereen te tonen, want ze zijn prachtig, dat bent u vast met mij eens.


Ik hoorde van Ma Tok dat Pippa's tijd er ook al bijna op zit.
Zouden haar vijf eitjes ook allemaal uitkomen? En hoe zouden haar kuikens er uitzien?

Gedeeld vaderschap

LazaRus:

Laza

Anne C

Wij zijn vader geworden, Anne C en ik.
Wie de vader is van welk kuiken weten we niet, volgens mij ga je dat nooit zien, of er zou één van de kleintjes een soort van kuifje moeten krijgen, dan weten we zeker dat dat er één van Anne C moet zijn. Dan zou ik opa zijn, hahaha.

Odette's zes kuikens

U hebt al een foto gezien van de kuikens, dat heb ik van Odette gehoord, die zei dat Ma Tok meteen de eerste dag al met haar toestel boven het nest kwam hangen om de ukkies te fotograferen.
Maar u wilt vast nog wel een keer naar ze kijken, vandaar de foto hierboven en natuurlijk de portretjes hieronder.
Ze zijn mooi, heel mooi, dat heeft Odette weer prima gedaan.
En zoveel!
Zes kuikens in één keer!

 Odette gaat het flink druk krijgen.
Ik hoop dat haar kindertjes een beetje naar haar zullen luisteren, want dat weet je maar nooit.
Het is altijd mogelijk dat er een ondeugd tussen zit en die steekt dan de hele club aan.

U weet vast wel hoe dat gaat.

 Ma Tok kan de kuikens echt nog niet uit elkaar houden en ik moet eerlijk bekennen dat ik dat ook niet kan. Van Anne C hoorde ik dat hij ze allemaal op elkaar vindt lijken, alleen zijn er vier gele met zwart en twee bruine kuikens.
Ach, dat komt vast wel goed als ze groter worden,
dan gaan ze nog een heleboel veranderen. En we kunnen ze dan ook vast wel herkennen aan hun karaktertjes, want die zijn allemaal verschillend. Je kunt nu al zien wie er brutaal de wereld inkijkt en wie niet. Ma Tok zegt altijd dat de brutaalsten hanen zijn, maar dat weet ik nog zo net niet. Er bestaan ook heel brutale hennetjes, kijk bij voorbeeld maar eens naar Geertrui, die is niet op haar snaveltje gevallen.

 En nu is het weer wachten geblazen.

Pippa 

Eerst op de kuikens van Pippa, die zit nog op vijf eitjes in haar hondenhokje.
Ma Tok heeft gisteren gekeken of die allemaal bevrucht zijn.
Ze keek weer met haar schouwlamp door de eieren heen.
En raad eens: in elk van die eitjes is een kuikentje aan het groeien!
Als die ook allemaal uitkomen krijgen we er nog vijf van die kleintjes bij.

Babette broedt op 4 eitjes

En dan Babette nog, die zit op vier eitjes. Ma Tok heeft haar er maar vier gegeven omdat zij zo klein is, er passen gewoon niet zoveel eieren onder haar kleine lijfje.
En omdat ze nog erg jong is zou het ook wel heel zwaar zijn als ze meteen zoveel kuikens zou moeten opvoeden.
Babette zit heel trouw op haar eitjes, Ma Tok moet haar elke dag van haar nest sleuren om te zorgen dat zij wat eet, anders zou ze dat zomaar vergeten.




Als echt alles uitkomt zijn er straks vijftien kuikens in de Tok-tuin.
Dat is wel heel erg veel.
Ik ben wel trots op ons (Anne C's en mijn) nageslacht, maar of er nog vijftien kippen bij kunnen hier in de tuin? Straks wordt Ma Tok overspannen en daar heeft niemand wat aan. Ze heeft wel zelf al die eitjes onder de broedse hennen gelegd, dus eigenlijk is het haar eigen schuld. Dan moet zij er ook maar een oplossing voor zoeken.

Hiep hiep hoera!

Odette:

Het is zover! Mijn kuikens zijn uit hun eitjes gekropen!

Odette's broedeitjes na het bespuiten

Zondag ging Ma Tok de eieren bespuiten met een spuitfles met water. Ik vond dat toen helemaal niet fijn, ze haalde mij van het nest af en ze pakte elk eitje beet om het vervolgens een beetje nat te maken. Dat schijnt het uitkomen te vergemakkelijken voor het kuiken, dus het was wel goed wat Ma Tok deed, maar het is altijd erg eng als je eieren onder je vandaan worden gehaald terwijl je zit te broeden. Stel je voor dat ze kapot vallen! Ma Tok hield de eitjes ook nog bij haar oor en toen begon ze heel blij te kijken.
"Ze piepen al, je kindertjes!" riep ze opgewonden.

en wat er over is van de eieren

Ja, dat had ik natuurlijk allang gehoord, daarom wilde ik ook niet meer van ze afgehaald worden, ik wilde constant contact houden met mijn kuikens.
Maar goed, nu zijn ze uit hun eitjes gekomen en zitten ze in mijn warme dons bij te komen van hun zware werk.
Want dat is het, dat kan ik u wel vertellen. De eierschaal moet voorzichtig helemaal in het rond worden doorgesneden met de eitand, die op het snaveltje van het kleintje zit. Omdat een kuiken maar weinig ruimte heeft in het ei (het vult het ei helemaal op nu het volgroeid is) is het erg vermoeiend om helemaal rond te draaien om zo twee delen te

maken van de ene schaal.

een deel van de 6 C's

Dat duurt zeker een hele dag, daarna zijn de ukkies doodmoe. Ze kruipen uit de schaal en dan hebben ze mijn warme dons hard nodig om droog en warm te worden en uit te rusten.
Ik zal ze nu aan u voorstellen: Christina, Carola, Constance, Cecilia, Catharina en Cleopatra. Zijn ze niet prachtig?
Ik hoop dat ze allemaal hun naam kunnen houden, met andere woorden: dat het hennetjes blijken te zijn en geen haantjes.
U weet toch dat hier in de Tok-tuin alle kuikentjes hennen zijn totdat het tegendeel is bewezen?

1 van de 2 bruine kuikens

En dat bewijs bestaat uit het gaan kraaien van een haantje, wat meestal pas na drie tot vier maanden gebeurt. Zolang kunnen mijn kleintjes dus in elk geval lekker bij mij blijven.
Er zijn ook twee bruine kuikens bij, daar is Ma Tok erg blij mee. Ik hoop dat zij bruin blijven, want je weet het maar nooit, Serama's worden niet voor niets weleens toverballen genoemd, hun kleur kan nog helemaal veranderen.
Ma Tok had bij Hoogendoorn al kuikenopfokvoer besteld, dat is maandag aangekomen, mooi op tijd dus.

omdat ze met hun zessen zijn is het een beetje dringen onder moeder Odette's vleugels

De eerste dag hebben kuikens nog geen eten nodig, dan teren ze op de dooier, die ze vlak voor het uitkomen in zich opnemen. Dat is mooi geregeld, zo hoeven ze hun warme plekje niet meteen te verlaten om een hongerige maag te gaan vullen.
En ik kan ook nog even uitrusten, want straks begint voor mij de drukke tijd van de opvoeding. Maar daar heb ik eigenlijk wel zin in na drie weken stilzitten.