Het métier van haan

LazaRus:

U hebt het al gehoord van Odette, dat er op het ogenblik hennen in het land zijn die de kluts een beetje kwijt zijn.
Die leggen eieren in de winter en sommigen worden zelfs broeds!

Julius met Hilda, de ouders van Keetje

Ik zal mijn dames goed in de gaten houden, want ik wil niet dat dat hier ook gaat gebeuren. In de tijd dat Geertrui in de herfst vijf eieren uitbroedde woonde ik hier nog niet, dat was nog onder het bewind van Julius. Nou, die had de wind er niet goed onder, dat begrijpt u wel. Welke weldenkende haan laat zijn hennen nu broeden als het al tegen de winter loopt?
Die Hannes van mevrouw Ali is nog een erg jong haantje, dat is duidelijk, hij heeft waarschijnlijk niet eens in de gaten dat één van zijn hennen broeds is.
De sukkel!
Tja, dat krijg je als je geen goed voorbeeld hebt om je aan te spiegelen.
Ik heb het hanenvak geleerd van

Hannes bij mevrouw Ali

mijn vader en mijn grote kunde ben ik nu weer aan het doorgeven aan mijn zoon Anne C. Die begint al aardig door te krijgen wat er van hem verlangd wordt.
Natuurlijk heeft hij een prima leermeester, moi, dat scheelt een slok op een snaveltje water.
Ik ben erg tevreden over mijn zoon, hij blijft bescheiden en hij leert snel.
Ik merk wel dat hij bepaalde kipjes leuker vindt dan andere. Zo zie ik hem vaak in de buurt van Babette en ook soms van Barbara.

Anne C, de bescheiden hulphaan van LazaRus

Het is zijn goed recht om een voorkeur te hebben, maar hij moet wel leren dat je alle hennen tevreden moet houden.
Gelukkig ben ik er om de balans in evenwicht te houden, maar ik zal hem er binnenkort eens op aanspreken.
We kunnen de kipjes ook onder elkaar verdelen, maar dat moet geen ruzie en onrust veroorzaken, want dat is niet goed in een toom, daar hoort orde en rust te heersen.
Als er ruzie is gaat het helemaal niet goed, dan leggen de kippen niet meer en ze gaan elkaar pikken, dat moeten we hier niet hebben.
Ik houd van een nette en blije familie en ik zal mijn uiterste best doen om dat zo te houden.

De dierenarts als vraagbaak (1)

Odette:
Het gaat langzamerhand iets beter met Pippa.

Pippa in de tuin, in gesprek met Vera

Ma Tok zet haar elke ochtend in de tuin en dan gaat de deur van ons huis dicht, zodat zij wel moet blijven rondlopen.
Daardoor kan haar buikje afkoelen, heeft Ma Tok gezegd, en dat is weer goed tegen het broedgedrag.
Maar zodra de deur open gaat rent Pippa weer naar een legnest om daar te gaan zitten. Ma Tok zorgt wel dat er geen eieren in de nesten liggen, maar Pippa blijft het proberen. En nu maak ik mij toch een beetje zorgen over haar. Stel je voor dat zij het niet afleert, hoe moet het dan verder? Ik heb gehoord dat Ma Tok het aan de dierenarts gaat vragen, als zij toch eten moet halen voor die grote rooie kater, die in het mensenhuis woont.

Iwan

Hij heet Iwan en hij is een beetje oud aan het worden, daarom krijgt hij speciaal voer, dat alleen bij de dierenarts gehaald kan worden. Hij is al dertien jaar, nog ouder dan Desiree.
Voor een kat schijnt dat nog niet zo heel oud te zijn, maar Iwan komt bijna nooit meer in de tuin, hij is altijd maar boven in het huis. In de nacht, als wij in ons huis slapen, gaat hij nog wel een paar keer naar buiten, maar dat doet hij dan helemaal boven.
Hij loopt dan over de daken, dat vindt hij fijn, dan kan hij alles goed overzien.
Hoe ik dat weet?
Dat heeft hij een keer tegen mij

Julius met Hilda

gezegd, in de tijd dat hij nog wel regelmatig bij ons in de tuin kwam.
Hij was goed bevriend met Julius, de voorganger van Laza Rus. Misschien komt hij ook wel niet meer zo vaak hier omdat Julius weg is. Die is een paar jaar geleden verhuisd, omdat hij erg veel en erg hard kraaide.
Ik heb hem nooit gekend, maar hij was een witte kuifhoen haan, heel mooi, volgens de hier wonende kuifkippen.
Natuurlijk vinden zij een kuifhaan mooi, dat komt omdat zij zelf ook kuiven hebben.
En je vind meestal dat waar je aan gewend bent het mooiste.
Zo vind ik Laza heel erg mooi, hij is echt een knappe haan.
Dat komt dan misschien weer omdat hij een chabo is, net als ik.
Wij mogen blij zijn dat wij zo'n mooie jongen hier hebben rondlopen.
En nu moet ik stoppen van Ma Tok, morgen mag ik verder vertellen.
Tot morgen dus, lezers.

"Stamboom", voor zover mogelijk

Ma Tok:
Omdat er nu al een paar keer dringend gevraagd is (door mevrouw Katblad) om een stamboom van de familie Tok, zal ik hiertoe een poging wagen.

Julius en Geertrui

Julius en Geertrui hebben twee dochters, genaamd Kaatje en Cindy.
Kaatje lijkt sprekend op Geertrui, terwijl Cindy een wat grijzige kleur heeft. Hoe dat zo gekomen is weet niemand, misschien van een verre voorouder, die niet helemaal zuiver op de graat was.
Helaas is er geen foto van deze beide dames, maar zij hebben in elk geval een naam.

Laza en Geertrui

                                                               

dochter Laza en Geertrui

Laza Rus en Geertrui hebben een dochter, die (nog) geen naam heeft gekregen van haar verzorgers.
U ziet haar hiernaast op de foto.
Zij is dus een kruising tussen een Hollands kuifhoen en een Chabo.

Laza Rus

zoon van Laza en Odette of Maria

 Verder is er een zoon van Laza, zijn moeder is óf Odette of Maria, dat is onbekend.
U ziet de zoon, die ook (nog) geen naam heeft, hier rechts op de foto.

Laza en Pippa

Dan hebben Laza en Pippa ook nog twee dochters, die vrijwel helemaal zwart zijn. Van hen is ook geen foto en de arme dametjes hebben ook (nog) geen van beide een naam gekregen.

Laza en Odette

En Laza en Odette hadden ook nog een zoon, die woonde bij de vriendin-mevrouw.
Hij is nog niet zo lang geleden door verdrinking om het leven gekomen.
Hij was een prachtig helemaal wit haantje en hij was ook erg lief, hij zorgde goed voor zijn hennetjes.
Van hem hebben wij ook geen foto, maar u kunt van mij aannemen dat hij heel mooi was met een prachtige staart en een felrode kam en lellen.






Tot zover is alles duidelijk voor mij (Ma Tok), en ik hoop ook voor de lezers.

Maar dan komen we bij de broedmoeders, -zoons en -dochters.
Helaas is daar geen beginnen aan, de eieren, die door hen zijn uitgebroed komen soms van onze eigen familie Tok, maar vaak ook van fokkers, dit in de tijden dat er hier in de tuin geen haan beschikbaar was.
Bovendien is het erg moeilijk om te zien van wie een eitje afkomstig is, er zit namelijk geen naamstempel, handtekening of iets dergelijks op.
Dus, mevrouw Katblad, u zult het met het bovenstaande moeten doen.
Ik hoop dat u enigszins tevreden bent gesteld en dat u mij niet blijft bestoken met uw moeilijk uit te voeren wensen.

In antwoord op uw schrijven...

Desiree

Desiree:
Dezelfde tante Sjaan had nog een vraag over eieren en broeden. Dus Ma Tok heeft mij gevraagd om haar van repliek te dienen, zoals dat zo mooi heet.
Want wat was haar vraag?
Deze tante vroeg zich af of wij kippen alleen broeds worden als er een haan bij hen is.
Wel, tante Sjaan, zo werkt dat niet bij ons. Wij worden soms broeds, vooral als we het goed hebben. Dat is meestal in de lente of in de zomer, hoewel ikzelf een keer eitjes heb uitgebroed in de herfst omdat ik eind september hardnekkig broeds was geworden.
Ik had toen al een nestje kuikens grootgebracht, die waren allemaal al zelfstandig geworden en toen kwam het weer over mij, de broedsheid. Ma Tok heeft me toen maar wat eitjes gegeven, omdat ik stug bleef zitten en niet meer wilde eten. Ze was toen bang dat ik me zou doodbroeden. Dat kan echt, als een hen maar zonder te eten op de eieren blijft zitten en die eieren komen nooit uit.

Desiree met haar kuikens in de schuur

Die kuikens kwamen dus in oktober pas uit hun eitjes gekropen, waardoor ik met die kleintjes een paar maanden in de schuur heb gewoond, omdat het buiten veel te koud was geworden.
Dat doe ik dus nooit meer! Wat een opoffering was dat, maandenlang niet lekker buiten kunnen lopen.
Ze waren wel schattig, dat wel, en ze zijn allemaal gezond groot geworden, maar het is voor de kloek en ook voor de kuikens veel fijner om in de buitenlucht te zijn.

Maar nu ga ik weer verder met het beantwoorden van de vraag van tante Sjaan.

Wel tante, het is zo dat een kip ook broeds kan worden als zij niet bevrucht is.
En het kan zelfs ook als er niet eens een haan bij de hennen is.
Misschien vindt u dat dom van ons, maar zo zitten wij nu eenmaal in elkaar, daar kunnen wij niets aan doen.

Serama Leontien

Vroeger, toen hier nog geen haan woonde, zorgde Ma Tok voor bevruchte eitjes als wij broeds waren.
Die eitjes haalde zij dan bij een kippenfokker. En dan mochten wij ze uitbroeden. Zo heb ik een paar keer Hollandse kuifhoenders uitgebroed, waarvan Julius er één was, en ook een paar keer Chabo's. Ja, ik heb zelfs een keer een Serama uitgebroed. Een Serama is het kleinste kipje dat er bestaat. Het lijkt een beetje op een Chabo, maar het is nog kleiner.
Ziet u op de foto hiernaast hoe piepklein zij is? Ze zit al volledig in de veren maar het lijkt wel alsof zij pas uit het ei is gekropen, qua formaat dan.
Toen zij er pas was waren de mensen ervan overtuigd dat zij een haantje was. Daarom noemde Ma Tok haar Leo. Natuurlijk werd dit gewijzigd in Leontien toen zij voor het eerst een eitje had gelegd. En wát voor een eitje. Echt piepklein! Heel schattig, hoor, maar ik denk dat een mens het gemakkelijk in één hapje op kon eten.
Helaas is Leontientje niet oud geworden, nog net geen jaar. Toen lag ze opeens dood in de tuin. Er was niets gebeurd, ze had zomaar de geest gegeven. Ma Tok was toen heel verdrietig, ze vond dat ukkie juist zo leuk. Maar zo gaan de dingen..
En toen zijn de mensen begonnen met de aanschaf van Chabo's, omdat die op Serama's lijken en toch wat sterker zijn.

Ik hoop dat ik uw vraag voldoende heb beantwoord, tante Sjaan.
Als u nog meer vragen hebt, stel ze gerust, ik houd er van om ze te beantwoorden.

Wat is broeden ? (2)

het uitkomen van de eieren

Zo, jullie hebben gevraagd of ik verder wil vertellen over broeden, jullie weten nu dat het betekent dat je op eitjes gaat zitten om ze goed warm te houden. Dat broeden duurt een hele tijd, maar omdat je een beetje in trance raakt lijkt het niet zo lang. Na twintig dagen hoor je een zacht gepiep onder je, dat zijn de kleintjes, die nog in het ei zitten; ze hebben de luchtkamer aangepikt en dan kunnen ze piepen. En dan, op de eenentwintigste dag, gebeurt er een wonder. Eerst hoor je getik en daarna een soort gezaag, dat uren duurt en telkens even stopt, en dan opeens is er een klein, drijfnat kuikentje, dat snel in je dons kruipt om droog en warm te worden. Een heerlijk gevoel is dat! En na een poosje komt er nog zo'n ukkie uit zijn eitje gekropen, net zo lang tot er geen eieren meer over zijn en alle kuikens onder je zitten. Soms blijft er een eitje heel, dan blijf je daar nog een dagje op zitten, maar als er dan nog niets is gebeurd kun je er wel van uitgaan dat daar niets meer uitkomt. Dat eitje was misschien niet bevrucht, of het kuikentje erin is overleden; dat gebeurt wel eens, het is niet anders. Als de kuikens uit de eitjes zijn gekomen heet de moederkip officieel kloek; als je je kuikens roept maak je een kloekend geluid, dan komen ze naar je toe, ze herkennen je stem. En dan komt het moeilijkste gedeelte: de opvoeding.

drie kleine kleutertjes

Vergis je niet: als de kuikens net uit het ei zijn gekomen lijken ze erg lief en zijn ze helemaal afhankelijk van je. Maar zodra ze een paar weken oud zijn worden ze vreselijk eigenwijs en gaan ze streken uithalen. Ze springen zonder waarschuwing opeens op je rug, zodat je je het apezuur schrikt. Ze komen niet als je ze roept. En als ze in de tuin mogen gaan rondlopen is het eind helemaal zoek. Dan gaan ze helemaal hun eigen gang. Gelukkig helpt Laza Rus wel bij de opvoeding, dat deed Julius helemaal niet, die vond dat de taak van de kloek. Laza is een goede vader, beter dan mijn broedzoon, dat moet ik toegeven.

wat zullen we nu eens gaan uithalen?

En nu weet je ook wat een broedzoon is, of een broeddochter: dat zijn de door jou uitgebroede kuikens. De mensen kunnen in het begin moeilijk zien of een kuiken een haantje of een hennetje is, vooral bij kuifhoenders is dat erg lastig, omdat ze geen kammetje op hun kop hebben maar een bolletje veertjes. Onze mensen wachten altijd rustig of er gekraaid gaat worden of niet, dat duurt soms wel drie maanden, maar dat vinden ze niet erg, ze houden van alle kuikens evenveel. En als een kuiken een haantje blijkt te zijn verandert de vrouw gewoon zijn naam, zodat het weer past.
Hebben jullie nu alles begrepen, of zijn er nog vragen? Die behandelen we dan een volgende keer, want nu heb ik wel weer genoeg gekakeld voor vandaag.

Mooi maar zonder manieren

Keetje vertelt

vader Julius en moeder Hilda

Vandaag wil ik het nog even hebben over mijn vader, Julius. Desiree heeft verteld dat hij een heel mooie haan was, helemaal wit met een prachtige kuif. Helaas had de vrouw geen foto meer van hem, omdat haar computer een keer is gecrasht en toen waren al haar foto's onbereikbaar geworden. Maar er is een wonder gebeurd. Vanochtend was de vrouw aan het kletsen met haar zus, die aan de andere kant van de wereld woont. Dat kletsen doet ze via haar laptop, zegt ze, dan kan ze haar zus ook zien. Die zus had het verhaaltje ook gelezen en zij zei dat zij nog foto's had van Julius! Hoe is dat mogelijk? hoor ik u denken. Wel, dat zit zo: jaren geleden is de zus bij de mensen van het huis op bezoek geweest. Ze moest daarvoor een heel eind door de lucht vliegen, nog veel verder dan een duif dat kan. Toen ze hier was heeft ze foto's gemaakt van de toen aanwezige kippen en daar was Julius dus ook bij. Zij heeft naar de vrouw een foto van Julius gestuurd en ook nog een van de grote witte kuifkip

lekker eten met snavel en voeten

Helga, Odette heeft haar al genoemd in een van haar verhaaltjes. Op de foto hierboven ziet u Julius met mijn moeder Hilda. Zij ligt wat uit te rusten en Julius waakt over haar, zoals dat een goede haan betaamt. Ziet u de schitterende kuif van Julius? De kuif bestaat bij een haan uit lange smalle glanzende veren, bij een hen zijn de kuifveren veel ronder, daarom vormen zij bij haar een bol. In de zomer van dat jaar ben ik uit het ei gekropen. Ik heb zowel mijn vader als mijn moeder gekend, dat is een voorrecht dat niet veel kippen smaken. Ik had ook nog een zusje, dat sprekend op mij leek, zij heette Katharina, maar omdat ook zij een vaal kleurtje had werd zij Kaatje genoemd. Zij is vorig jaar helaas overleden. Op de laatste foto kunt u zien dat mijn vader ook een beetje een lomperik was, hij stond graag met zijn poten midden in de schaal met eten. Desiree en een van de Geertruien staan ook op de foto. Helemaal linksboven ziet u nog een stukje van Esmeralda, een Hollands kuifhoen van het krulveertype met dezelfde koekoekskleur als Desiree. Over haar is ook nog een mooi verhaal te vertellen, maar dat mag iemand anders doen, ik vind dat ik wel weer genoeg heb gekakeld. Straks wordt de buurvrouw nog boos. Want zij vindt eigenlijk dat wij hennen ook al teveel lawaai maken. Gelukkig komt er een nieuwe buurvrouw tussen haar en ons in wonen; die nieuwe buurvrouw vindt ons geluid grappig en dat van een haan ook. Hoera voor deze nieuwe buuf!

Desiree vertelt.

Desiree Tok

Mijn naam is Desiree Tok en ik ben een Hollands Kuifhoen,mijn kleur heet "koekoek".

Als oudste hier wonende kip zal ik u iets vertellen over de geschiedenis van de familie Tok. Laza Rus zegt wel zo zelfverzekerd dat hij de baas is hier in de tuin, maar toen hij hier kwam wonen was hij nog maar een puber, nog geen jaar uit het ei. Ik weet nog dat ik dacht: "Moet dat kleine opdondertje onze Julius opvolgen?" U moet namelijk weten dat Julius, een Hollands Kuifhoen, onze vorige baas was. Hij was een prachtige witte haan met een stoere kuif. Ik had hem uitgebroed, hij was dus mijn broedzoon.
Het ei waar hij uitkwam was niet van mij, onze verzorgers hadden bevruchte eieren voor mij gehaald toen ik broeds was geworden. Omdat er hier geen haan aanwezig was hadden wij donor-eieren nodig om uit te broeden, anders zou het niets worden. Maar omdat ik, zoals ik al zei, hem had uitgebroed en opgevoed beschouwde ik hem als mijn zoon.
Julius was perfect, hij heeft voor heel wat kuikens gezorgd. Er loopt nu nog een dochter van hem hier rond, zij heet Keetje en ze is een mooie meid; zij is dus mijn broedkleindochter. Haar zus Kaatje is vorig jaar overleden en hier in de tuin begraven. Een andere broer en zus van haar zijn verhuisd naar een adres verderop in de straat. "Waarom is Julius er dan niet meer?" zult u vragen. Wel, dat is een beetje zijn eigen schuld. Hij kon het namelijk niet laten om de hele dag achter elkaar keihard te roepen dat hij hier de baas was. Nu was dat natuurlijk wel waar, maar er was een buurvrouw die een beetje allergisch was voor zijn gekraai en zij kwam telkens bij onze mensen klagen dat zij zo'n last had van "die haan". Zij heeft zelfs de wijkagent een keer hierheen gestuurd om te praten met onze mensen. Tijdens zijn bezoek hield Julius wijselijk zijn snavel dicht, dat was slim van hem. Maar onze mensen vonden dat de buurvrouw eigenlijk wel een beetje gelijk had en toen zijn zij op zoek gegaan naar een haan, die minder vaak en minder schel kraait. En zo moest Julius plaatsmaken voor Laza Rus.                                                                    

Desiree met haar zestal

Toen Laza hier net woonde hebben onze verzorgers weer broedeieren gehaald omdat Laza nog te jong was om onze eieren te bevruchten, zo hebben mijn zusters en ik chabo's uitgebroed,
Ik heb zelfs een keer 6 eieren tegelijk bebroed en, zoals u kunt zien op de foto hiernaast, zijn die 6 eitjes allemaal uitgekomen. Van de hier uitgebroede Chabo's wonen hier nu nog 3 hennetjes, namelijk Odette, Nadine en Pippa, de andere kuikens zijn verhuisd naar Stolwijk. Verder zijn er behalve ik nog 3 kuifhoenders, zij heten Keetje, Geertrui en Geertrui. De laatste twee hennen lijken zo vreselijk veel op elkaar dat de vrouw hen dezelfde naam heeft gegeven, dan kan zij zich niet vergissen bij het roepen.
Zo, nu weet u tenminste hoe de bevolking van ons leefgebied was samengesteld voordat er een paar weken geleden weer een verandering optrad. Maar daarover later meer.